Finnskur furuskógur. Ljósmynd: Pétur HalldórssonNær allir skógar á Norðurlöndunum hafa verið nytjaðir um langan aldur. Algengt er að spurt sé um áhrif þessara nytja á loftslagið – hvort betra sé að nytja skóginn eða nota hann sem kolefnisforðabúr. Til skemmri tíma er betra fyrir loftslagið að láta skóginn vera og leyfa kolefnisforðanum að aukast. Sá galli er þó á gjöf Njarðar að kolefnisforðinn getur aðeins aukist upp að ákveðnu marki. Þegar trén verða gömul dregur úr nettóvexti þeirra. Tré drepast, viðurinn rotnar og við það losnar koltvísýringur aftur út í andrúmsloftið.

Gamlir skógar binda jafnmikið og þeir losa. Skógur þar sem enginn nettóvöxtur er hefur engan viðbótarloftslagsávinning í för með sér. Ef við hættum að nýta viðinn í skóginum vaknar sú spurning hvað við eigum að nota í stað pappírs, viðar og lífeldsneytis. Ef svarið er plast, olía, kol og steinsteypa verður það loftslagið sem lýtur í lægra haldi.

Nytjar auka ávinninginn

Ef árlegur nettóvöxtur skógar er nýttur og viðurinn notaður í stað hráefna úr jarðefnum á borð við kol og olíu næst líka loftslagsávinningur. Koltvísýringur sem bundinn hefur verið úr andrúmsloftinu er losaður aftur út í andrúmsloftið í hringrás þar sem ekkert viðbótarkolefni er losað. Öðru máli gegnir ef við notum olíu, kol eða jarðgas, eða ef við framleiðum steinsteypu. Þá aukum við magn koltvísýrings í lofthjúpi jarðarinnar.

Þegar skógarafurðir eru notaðar sem orkugjafi eða sem hráefni í stað plasts, stáls eða steinsteypu komum við í veg fyrir losun á „nýju“ kolefni út í andrúmsloftið. Slíkt hefur verið kallað mótvægisaðgerðir og er sambærilegt við það þegar koltvísýring sem losnað hefur við brennslu jarðefnaeldsneytis er fargað varanlega, til dæmis með því að binda hann í jarðlögum. Einnig má geyma kolefni lengi með því að búa til úr timbrinu eitthvað varanlegt á borð við timburhús eða nytjahluti sem endast lengi.

Hver rúmmetri timburs sem aflað er með skógarhöggi hefur mótvægisáhrif sem samsvara milli 500 og 800 kílóum af koltvísýringi eftir því hvernig viðurinn er notaður.

Árlegur loftslagsávinningur norrænu skóganna

Til lengri tíma er því betra fyrir loftslagið að við nytjum og hirðum um skóginn. Því meira sem skógurinn vex, því meira kolefni binst í honum og því meiri viður fæst til mótvægis. Á landsvæðum með nytjaskógi skiptast á nýhöggvin svæði

sem losa koltvísýring og svæði með uppvaxandi skógi sem binda kolefni. Svo fremi sem vöxturinn er meiri en það sem af er tekið eykst kolefnisforðinn í skóginum og loftslagsáhrifin sem af hljótast bætast ofan á mótvægisáhrifin sem nýting viðarins hefur í för með sér. Þegar gömul tré sem dregið hafa úr vexti eru felld og ung, þróttmikil tré gróðursett í staðinn eykst nettóvöxtur skógarins á ný. Skógarnytjar eru því mikilvægasti þátturinn í því að viðhalda miklum vexti.

Línuritið hér að neðan sýnir samanlagðan loftslagsávinning af tvenns konar nýtingarmöguleikum skógar í Suður-Svíþjóð. Í bláu leiðinni er nytjum hætt og allur skógurinn látinn þróast eins og verða vill. Í grænu leiðinni er haldið áfram að hirða um skóginn eins og venjan er og taka af nettóvextinum til nytja.

Munurinn á kolefnisforða friðaðs skógar og samanlögðum loftslagsávinningi nytjaskógar eykst ár frá ári vegna þess að vöxtur friðaða skógarins minnkar en vöxtur í nytjaskóginum er mikill og stöðugur.

Í friðaða skóginum sjáum við að kolefnisbindingin eykst til að byrja með. Við fáum loftslagsávinning svo framarlega sem viðarmagnið heldur áfram að aukast. Þegar skógurinn eldist minnkar vöxturinn og tré taka að falla. Sum falla í stórviðrum, önnur verða sveppasjúkdómum eða meindýrum að bráð. Smám saman minnkar loftslagsávinningurinn.

Nytjaði skógurinn gefur loftslagsávinning með því að mynda nýjan við í stað þess viðar sem tekinn var úr skóginum til kolefnisjákvæðrar framleiðslu (mótvægis). Jafnframt heldur skógurinn áfram að vaxa því fullvaxnir reitir eru felldir og nýr, uppvaxandi skógur ræktaður í staðinn. Til lengdar verður samanlagður loftslagsávinningur mun meiri í nytjaskóginum.

Umhirða mikilvæg

Og af því að loftslagsávinningurinn ræðst af vextinum verður ávinningurinn því meiri sem betur er staðið að umhirðu og nytjum skógarins. Mælingar á norrænum skógum sýna að vöxtur í skógarreitum getur aukist um 30-100 prósent með því að skipta um trjátegundir,nota kynbættar trjáplöntur eða með réttri áburðargjöf. Því meira sem skógurinn vex, því meira stuðlar hann að kolefnishlutlausu samfélagi. Samhliða getum við tekið frá skógasvæði til að vernda líffjölbreytni, samfélaginu til góða eða í öðrum tilgangi.