Skólastarf

Grenndarskógur í skólastarfi

Skólastarf í grenndarskógi

Þjórsárskóli, haust 2009: stígagerðUm 35 grunn- og leikskólar á landinu hafa fengið aðgang að grenndarskógi í formlegu samstarfi við Lesið í skóginn sem nú leggur af stað inn í tíunda starfsár sitt sem skólaþróunarverkefni um þverfaglega fræðslu um skóg og skógarnytjar í skólastarfi. Margir aðrir skólar vítt og breytt um landið eru að nota skógarsvæði Skógræktar ríkisins og fleiri aðila í þessum tilgangi án þess að vera í formlegu samstarfi.

Grenndarskógurinn gegnir lykil hlutverki í samstarfi Lesið í skóginn og skólanna í þróun skógartengds útináms. Frá upphafi hefur verið unnið með það að markmiði að tengja allar námsgreinar grunnskólans við nám í grenndarskóginum í samþættu útinámi. Eftir því sem unnið er að fjölbreyttari viðfangsefnum í sama umhverfi hefur það meira og mikilvægara uppeldislegt gildi. Skógurinn hefur þessa fjölbreytni sem þarf í þessu tilliti. Útinám er í eðli sínu þverfaglegt vegna þess að erfitt er að skoða einn afmarkaðan þátt án þess að kynna sér annan. Að því leiðir að samstarf skóla og skógaraðila o.fl. er mikilvægt til að ná góðum árangri í notkun grenndarskógarins.

Samkvæmt ströngustu skilgreiningu um útinám er skóli ekki að fylgja henni nema að námið fari reglubundið fram utandyra og það hafi skýr markmið. Það komi í stað hefbundins innináms og sé skipulega undirbúið, framkvæmt úti og jafnvel unnið áfram þegar inn er komið.

Grenndarskógur verður að vera í göngufæri frá skólanum svo hann geti talist grenndarskógur. Það þarf að vera hægt að ganga í hann innan marka tveggja kennslustunda og dvelja þar um stund við nám og leik. Gerður er samningur á milli skólans og landeigendans um afnotin og við Lesið í skóginn um aðstoð við innsetningu á útináminu með fræðslu fyrir starfsfólk í grenndarskóginum. Með samningnum getur skóli leitað eftir ráðgjöf og leiðbeiningum hvenær sem er. Skólafólk leitar oftast eftir aðstoð vegna nýtingar á skóginum, verkefna fyrir nemendur og ráðgjöf varðandi uppbyggingu á aðstöðu til útikennslunnar. Fyrir suma kennara getur það reynst erfitt að vera með nemendur í grenndarskógi án þess að hafa aðstöðu s.s. skýli, borð og bekki en fyrir aðra skiptir það minna máli. Flesir eru þó sammála um að það sé gott og nauðsynlegt að hafa  góða aðstöðu til útinámsins.  Það sé fyrst og fremst spurning um hvernig hún er gerð og að það sé fólk úr skólanum og nærumhverfinu sem byggir hana upp.   

Í Reykjavík er það Umhverfis- og samgöngusvið sem hefur umsjón með lang flestum grenndarskógunum. Undantekning er t.d. Hólavallakirkjugarður sem er grenndarskógur tveggja skóla í vesturbæ Reykjavíkur og eru í umsjá Kirkjugarða Reykjavíkur.

Nám í grenndarskógi

lis_435Grenndarskógurinn ýtir undir útivist, hreyfingu og fjölbreytt skólastarf í nærumhverfi. 

Eftir því sem útinámið er tengt við fleiri námsgreinar er líklegra að fleiri nemendur nái að mynda tengsl við umhverfi sitt  og nýta dvölina þar í eigin þágu og þroskast í gegnum viðfangsefnin. Ef markmið um einstaklingsmiðað nám eru höfð í huga á hver nemandi að fá viðfangsefni við hæfi og þá skiptir fjölbreytni í verkefnavali miklu máli, auk þess sem hraðinn sem unnið er á verður að henta þroska og getustigi einstaklingsins. Markmiðið með fjölbreyttu skólastarfi er m.a. að skapa virðingu á milli ólíkra nemenda. Þannig skapast virðing sem hefur áhrif á sjálfímynd og samskipti nemenda.

Útinám í grenndarskógi skiptir miklu máli í þessu uppeldishlutverki skólanna. Einkum vegna þess að skógur býður upp á fjölbreytilegar aðstæður eftir árstíðum, skógargerðum og því hvernig  unnið er með einstakar námsgreinar og samþættingu þeirra í útináminu.

Þá má ekki gleyma samfélags- og skógaruppeldislegum þáttum útinámsins. Það skiptir máli að skógarfræðslan nái yfir mikilvægi skógarins fyrir náttúru, mannlíf,  menningu og efnahag. Börn alist upp við það að njóta skógarins, læri að umgangast hann sem auðlind og skilja hvers virði hann er vistfræðilega fyrir sjálfbærni í samtímanum. Það getum við kallað skógaruppeldi.

Í skógaruppeldislegu tilliti er mikilvægt að stíga ný skref  með áherslu á almennar skógarnytjar svo að umgengni við skóg verði eðlilegur þáttur í daglegu lífi fólks. Þar skiptir æskan mestu máli. Skógræktaraðilar þyrftu að sameinast um átak í þessum efnum. Það þýðir í raun að komast af ræktunarstiginu yfir á umhirðu og nytjastig skógræktar.

Útivist í skógi er ört vaxandi þáttur í lífsgæðum fólks. Gróðursetning með börnum ætti að fara fram sem næst þeirra heimili þannig að þau geti fylgst með framgangi plantnanna frá ári til árs. Gróðursetningar hafa færst inn í grenndarskógana í auknum mæli í seinni tíð með þátttöku nemenda, starfsfólks og foreldra. Gróðursettar eru gjarnan tegundir sem ekki eru fyrir í skóginum til að auka tegundafjölbreytni og vistfræðilegt fræðslugildi skógarins t.d. með því að planta einni plöntu fyrir hvern árgang, sem fylgist síðan með henni frá ári til árs.