Fréttir

08.07.2015

Molta til trjáræktar á sandi

Tilraunaverkefni Skógræktarinnar, Landgræðslunnar og Moltu ehf.

  • Lerkiplanta komin í moltuhrúgu. Gróðursett er þannig að ræturnar fari ofan í svörðinn undir hrúgunni

Í vikunni sem leið voru gróðursettar birki- og lerkiplöntur í tilraunareit á Hólasandi. Markmið tilraunarinnar er að sjá hvernig molta frá Moltu ehf. í Eyjafjarðarsveit hentar sem nesti fyrir skógarplöntur í mjög rýru landi. Ef tilraunin gefst vel gæti verið komin hentug aðferð til að gefa berum auðnum líf og koma þar af stað gróðurframvindu.

Skógrækt ríkisins, Landgræðsla ríkisins, samtökin Húsgull og fleiri hafa unnið í aldarfjórðung að uppgræðslu örfoka svæðis á Hólasandi norðan Mývatnssveitar. Þetta svæði var fyrrum algróið og þegar uppgræðslan hófst mundu elstu menn eftir því frá sínum yngri árum að þar stóðu enn rofabörð. Stórviðrasamt er á Hólasandi og roföflin áttu auðvelt með að útrýma gróðri og eyða jarðvegi þegar rofið var á annað borð byrjað. Undraverður árangur hefur náðst á Hólasandi með hjálp lúpínu. Birki vex vel í lúpínubreiðunum og lerki sem gróðursett hefur verið í beran sandinn þrífst víða mjög vel og græðir upp landið. Á Hólasandi vetrar snemma og landið er yfirleitt undir snjó allan veturinn.

Hólasandur var gróið land fram á 19. öld og þegar uppgræðsla hófst á sandinum fyrir aldarfjórðungi mundu elstu menn eftir rofabörðum sem þar stóðu enn fram á 20. öldina. Hægt og bítandi grær sandurinn nú aftur upp.

Molta ehf. í Eyjafjarðarsveit jarðgerir lífrænan úrgang frá heimilum og fyrirtækjum, mest af Eyjafjarðarsvæðinu. Þar á meðal er kjöt- og fiskúrgangur frá sláturhúsum og fiskvinnslufyrirtækjum. Forsvarsmönnum fyrirtækisins er mikið í mun að reyna afurð sína við ýmiss konar ræktun og síðla vetrar kom upp sú hugmynd að setja út tilraun þar sem athugað væri hvernig moltan frá fyrirtækinu myndi reynast sem nesti fyrir skógarplöntur í mjög rýru landi. Efnt var til samstarfs Skógræktarinnar, Landgræðslunnar og Moltu ehf. og ákveðið að finna hentugan skika á Hólasandi fyrir tilraunina. Brynjar Skúlason, sérfræðingur á Rannsóknastöð skógræktar, Mógilsá, skipulagði tilraunina í samráði við Daða Lange, héraðsfulltrúa Landgræðslunnar á Norðausturlandi. Landgræðsluskógar lögðu til 1.000 plöntur til verkefnisins, 500 lerkiplöntur af kvæminu Luumäki og jafnmargar birkiplöntur af kvæminu Bolholt. Í tilraunina fóru rúmlega 800 plöntur en afgangurinn var gróðursettur til hliðar.

Haldið var á Hólasand þriðjudaginn 30. júní og með Brynjari og Daða í för voru þau Ólöf Jósefsdóttir, framkvæmdastjóri Moltu ehf., og Pétur Halldórsson. Fremur svalt var í veðri og norðaustan kaldi en að mestu þurrt og góðar aðstæður til gróðursetningar. Stikað var út svæði fyrir tilraunina um miðbik Hólasands, skammt vestan við þjóðveginn, Kísilveginn svokallaða. Tilrauninni var skipt upp í eftirfarandi hópa og tíu plöntur gróðursettar í hvern hóp:

Birki Lerki Athugasemdir
1 Molta ofan á Molta ofan á Haugnum aðeins dreift og þjappað létt með fætinum, moltan hrynur aðeins í holuna með rótum plantnanna
2 Molta blandað Molta blandað Stungið með malarskóflu og haugnum velt einu sinni. Þjappað létt með fætinum áður en gróðursett er
3 Kjötmjöl Kjötmjöl 30 gr af kjötmjöli sett kringum plöntuna (u.þ.b. einn lokaður hnefi af köggluðu kjötmjöli)
4 Tilb. áburður Tilb. áburður 10 gr af blákorni í kringum plöntu
5 Enginn áburður Enginn áburður Viðmið
6 Safnhaugamolta blandað Safnhaugamolta blandað Þjappað létt með fæti áður en gróðursett er
7 Hvítsmári í hnaus Hvítsmári í hnaus Smárafræi dreift yfir bakkaplönturnar
8 Lúpína íhnaus Lúpína í hnaus Lúpínufræi dreift yfir bakkaplönturnar
9 Áburður í holu (10 korn) Áburður í holu (10 korn) Örlítið af blákorni (10 korn) sett í holuna undir gróðursetta plöntu
10 Hvítsmári í moltu, blandað Hvítsmári í safn-haugamoltu blandað Blandað, þjappað létt og síðan gróðursett og sáð í kring með hvítsmárafræi (safnhaugamolta f. lerkið og venjuleg molta í f. birkið)
11 Lúpína í moltu blandað Lúpína í safnhauga-moltu blandað Blandað, þjappað létt og síðan gróðursett og sáð í kring með lúpínufræi (safnhaugamolta f. lerkið og venjuleg molta f. birkið)

Ólöf skefur efsta sandlagið ofan af plöntustæði. Undir er rakur sandur.

Bilið milli plantna og raða var um einn og hálfur metri. Áður en gróðursett var ráðlagði Daði að sópað væri ofan af efsta laginu af sandinum sem var skraufþurrt. Í sandi er jafnan stutt niður á rakan jarðveg og hyggilegt að rætur gróðursettra plantna nái ofan í þennan raka svo að þær komist strax í vatn. Settir voru fjórir lítrar af moltu í hvert plöntustæði og ýmist gróðursett beint í moltuhrúguna þannig að rætur plantnanna næðu ofan í svörðinn undir (1) eða stungið undir hana með skóflu og hrúgunni velt við til að blanda jarðveginum svolítið saman við moltuna (2). Spennandi verður að sjá hvor aðferðin reynist betur.

Landgræðsluskógar lögðu til plönturnar sem gróðursettar voru í sandinn, lerki og birki.

Meginhóparnir í rannsókninni eru þeir sem merktir eru 1-5 í töflunni hér að ofan. Hópar 6-11 voru settir upp aukalega til að fá m.a. vísbendingar um áhrif safnhaugamoltu, sem er eingöngu gerð úr gróðurleifum og grasi, ekki slátur- og fiskúrgangi. Einnig er áhugavert að sjá hvernig reynist að sá niturbindandi jurtum eins og lúpínu og hvítsmára með trjáplöntunum, hvernig reynist að setja örlítinn tilbúinn áburð undir plöntuna og loks hvaða raun safnhaugamolta og niturbindandi jurtir gefa saman.

Í haust verður litið á plönturnar til að sjá hvernig þær hafa lifað af sumarið og svo verður ástand þeirra skráð aftur haustið 2016 og lokaúttekt gerð 2018. Ef vel reynist að nota moltu við landgræðsluskógrækt með þessum hætti gæti þarna verið komin öflug aðferð til að gefa berum auðnum líf og koma þar af stað gróðurframvindu. Meðal annars mætti gróðursetja í „eyjar“ með þessari aðferð líkt og gert er í Hekluskógum.

Brynjar rekur niður hæla með merki fyrir plöntuhóp í tilrauninni.

Brynjar gróðursetur birki í moltuhrúgur. Mikilvægt er að ræturnar komist
niður fyrir hrúguna og ofan í sandinn.

Tíu korn af tilbúnum áburði voru sett undir hverja plöntu í einum hópnum.

Hvítsmárafræjum var dreift á einn hópinn í tilrauninni og verður forvitnilegt að sjá
hvernig smárinn kemur út í samanburði við lúpínu sem dreift var á annan hóp.

Daði mundar geispuna og gróðursetur lerki.

Tilraunin er samvinnuverkefni Skógræktar ríkisins, Landgræðslu ríkisins og Moltu ehf.

Texti og myndir: Pétur Halldórsson




banner2