Landshlutaverkefni

Markmiðið með landshlutaverkefnum í skógrækt er að gefa sem flestum tækifæri til að taka þátt í fjölnytjaþróun og viðhaldi byggðar í öllum landshlutum, jafnframt því að að græða og bæta landið fyrir komandi kynslóðir. Gert er ráð fyrir að umfang skóganna verði um 5% af landi undir 400 m.y.s. Landshlutaverkefnin skapa grundvöll fyrir marga til að halda áfram búsetu á jörðum sínum og fyrir aðra skapa þau nýtingarmöguleika á jörðum sem áður voru lítið nýttar.

Með tilkomu landshlutaverkefna í skógrækt hefur skógrækt á lögbýlum aukist undanfarin ár, því nú geta landeigendur í öllum landshlutum sótt um framlög til skógræktar á jörðum sínum. Landshlutaverkefnin eru fimm talsins. Þau starfa sjálfstætt og mótast þróun hvers verkefnis af aðstæðum og áherslum í hverjum landshluta. Engu að síður hafa þau góða samvinnu sín á milli, auk þess að vinna með skógræktarfélögum landsins og Skógrækt ríkisins. Starfsmenn verkefnana eru rúmlega tuttugu, flestir fagmenntaðir á sviði skógræktar. Hlutverk þeirra er að leiðbeina skógrbændum við verklegar framkvæmdir og aðstoða við áæltana- og skipulagsgerð.

landshlutaverkefnin

Landfræðileg skipting landshlutaverkefnana í skógrækt.

Aðdragandi

Árið 1970 voru samþykkt lög um Fljótsdalsáætlun með það að markmiði að rækta skóg í samvinnu við bændur á nokkrum jörðum í Fljótsdal. Eftir góða reynslu voru árið 1983 samþykkt lög um nytjaskógrækt á bújörðum. Ári síðar var kafla um nytjaskógrækt á bújörðum bætt við skógræktarlög. Tóku skógarbændur í öllum landshlutum þátt í því verkefni. Lögin gerðu ráð fyrir að eigendur jarða með hagstæð skógræktarskilyrði á völdum stöðum á landinu fengju framlög til skógræktar. Þessi starfsemi var í umsjá Skógræktar ríkisins.

Jákvæð áhrif skógræktar á þeim jörðum sem tóku þátt í Fljótsdalsáætlun urðu til
þess að stofnað var til Héraðsskóga með lögum árið 1991. Þá fengu skógarbændur í fyrsta sinn aðkomu að stjórn slíks verkefnis. Verkefnið var viðamikið og landeigendur á Héraði fengu greidd 97% af stofnkostnaði við skógræktina. Athyglisvert þótti að búsetuþróun var jákvæð í þeim hreppum, sem voru aðilar að verkefninu, en á sama tíma varð fólksfækkun í öðrum sveitarfélögum á Austurlandi.

Stjórnskipulag

Skógræktarverkefnin eru hvert og eitt með eigin stjórn sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipar til fjögurra ára í senn. Einn stjórnarmanna er tilnefndur af Félagi skógarbænda, annar af Skógrækt ríkisins og sá þriðji er skipaður af ráðherra sem setur stjórnum landshlutaverkefnanna starfsreglur. Stjórn hvers verkefnis ræður framkvæmdastjóra sem annast daglegan rekstur.

Fjármögnun og framkvæmd

Áætlanir gerðu ráð fyrir að landshlutaverkefnin myndu byggjast hratt upp og að fjárveitingar yrðu auknar verulega á milli ára. Þetta gekk eftir fyrstu árin, en eftir að Alþingi ályktaði árið 2003 um árlega aukningu framlega nokkur ár fram í tímann, hættu fjárveitingar að aukast og hafa síðan dregist talsvert saman. Árið 2006 voru þau lög sem áður gilt höfðu um landshlutaverkefni í skógrækt endurskoðuð ásamt lögum sem höfðu gilt um Héraðsskóga og Suðurlanddsskóga. Alþingi samþykkti ný lög um landshlutaverkefnin í skógrækt (95/2006) og starfa nú öll landshlutavkerefnin samkvæmt þeim lögum.

Í nýju lögunum er markmið verkefnanna áfram að rækta skóg á 5% (188.000 ha) láglendis neðan 400 m.y.s. en tímamörkin um að það skyldi gert á 40 árum, eins og áður kvað á um, voru ekki lengur bundin í lög. Fyrir hvert landshlutaverkefni er gerð skógræktaráætlun til 40 ára. Tekur hún mið af skógræktarlegum og hagrænum forsendum. Áætlunin, eða einstakir þættir hennar, er endurskoðuð á 10 ára fresti, eða oftar ef ljóst er að forsendur hennar bresta. Landshlutaáætlun skal taka mið af fjárveitingum sem Alþingi ætlar verkefnunum í sérstakri ályktun þar um.